حرفی برای گفتن

                                 در آن وجود كه دل مرده، مرده است روان

به هيچ مبحث و ديباچه اي، قضا ننوشت

                                          براي مرد كمال و براي زن نقصان

زن از نخست بود ركن خانه هستي

                                    كه ساخت خانه بي پاي بست و بي بنيان؟

زن ار براه متاعب(1) نمي گداخت چو شمع

                                       نمي نشاخت كس اين راه تيره را پايان

چو مهر، گر كه نمي تافت زن به كوه وجود

                                       نداشت گوهري عشق ، گوهر اندر كان

فرشته بود زن ، آن ساعتي كه چهره نمود

                                    فرشته بين ، كه برو طعنه مي زند شيطان

اگر فلاطن و سقراط ، بوده اند بزرگ

                                             بزرگ بوده پرستار خردي ايشان

به گاهواره مادر ، به كودكي بس خفت

                                      سپس به مكتب حكمت ، حكيم شد لقمان

چه پهلوان و چه سالك ، چه زاهد و چه فقيه

                                          شدند يكسره ، شاگرد اين دبيرستان

حديث مهر ، كجا خواند طفل بي مادر

                                     نظام و امن ، كجا يافت ملك بي سلطان

وظيفه زن و مرد ، اي حكيم ، داني چيست

                                      يكيست كشتي و آن ديگريست كشتيبان

چو ناخداست خردمند و كشتيش محكم

                                     دگر چه باك ز امواج و ورطه و طوفان

به روز حادثه ، اندر يم حوادث دهر

                               اميد سعي و عملهاست ، هم از اين ، وهم آن

هميشه دختر امروز ، مادر فرداست

                                         ز مادر است ميسر ، بزرگي پسران

اگر رفوي زنان نكو نبود ، نداشت

                                         به جز گسيختگي ، جامه نكو مردان

توان و توش ره مرد چيست ، ياري زن

                                حطام(2) و ثروت زن چيست،  مهر فرزندان

زن نكوي ، نه بانوي خانه تنها بود

                                       طبيب بود و پرستار و شحنه و دربان

به روزگار سلامت ، رفيق و يار شفيق

                                      به روز سانحه ، تيمار خوار و پشتيبان

ز بيش و كم ، زن دانا نكرد روي ترش

                                         به حرف زشت ، نيالود نيكمرد دهان

سمند عمر ، چو آغاز بد عناني كرد

                                     گهيش مرد و زمانيش زن ، گرفت عنان

چه زن ، چه مرد ، كسي شد بزرگ و كامروا

                                    كه داشت ميوه اي از باغ علم ، در دامان

به رسته هنر و كارخانه دانش

                                             متاعهاست ، بيا تا شويم بازرگان

زني كه گوهر تعليم و تربيت نخريد

                                           فروخت گوهر عمر عزيز را ارزان

كسي است زنده كه از فضل ، جامه اي پوشد

                                        نه آنكه هيچ نيرزد ، اگر شود عريان

هزار دفتر معني ، به ما سپر فلك

                                             تمام را بدريديم ، بهر يك عنوان

خرد گشود چو مكتب ، شديم ما كودن

                                          هنر چو كرد تجلي ، شديم ما پنهان

بساط اهرمن خود پرستي و سستي

                                       گر از ميان نرود ، رفته ايم ما ز ميان

هميشه فرصت ما ، صرف شد در اين معني

                                   كه نرخ جامه بهمان چه بود و كفش فلان

براي جسم ، خريديم زيور پندار

                                         براي روح ، بريديم جامه خذلان(3)

قماش دكه جان را ، به عجب پوشانديم

                                         به هر كنار گشوديم بهر تن ، دكان

نه رفعتست ، فساد است اين رويه ، فساد

                                 نه عزتست، هوانست اين                   نه عزتست، هوانست اين  عقيده، هوان(4) نه سبزه ايم ، كه روئيم خيره در جر وجوي

                                 نه مرغكيم ، كه باشيم خوش به مشتي دان

چو بگرويم به كرباس خود ، چه غم داريم

                                      كه حله حلب ارزان شدست يا كه گران

از آن حرير كه بيگانه بود نساجش

                                                 هزار برازنده تر بود خلقان

چه حله اي است گرانتر ز حليت دانش

                                         چه ديبه ايست نكوتر ز ديبه عرفان

هر آن گروه كه پيچيده شده به دوك خرد

                                      به كارخانه همت ، حرير گشت و كتان

نه بانوست كه خود را بزرگ مي شمرد

                                      به گوشواره و طوق و به ياره مرجان

چو آب و رنگ فضيلت به چهر نيست ، چه سود

                                        ز رنگ جامه زربفت و زيور رخشان

براي گردن و دست زن نكو ، پروين

                                       سزاست گوهر دانش ، نه گوهر الوان

 پروین اعتصامی